Standardowe wymiary desek w tartaku zależą przede wszystkim od ich zastosowania. Deski szalunkowe mają zwykle 25–32 mm grubości, natomiast elementy konstrukcyjne są określane całym przekrojem, na przykład 40 × 60 mm, 100 × 100 mm czy 140 × 140 mm. Przed zakupem trzeba też ustalić, czy podany wymiar dotyczy tarcicy surowej, czy struganej.
Dlaczego wymiary desek w tartaku nie są zawsze takie same?
Tartak produkuje tarcicę pod konkretne zastosowania, a nie jeden uniwersalny materiał. Innych parametrów wymaga deska używana jako tymczasowy szalunek, a innych drewno przenoszące obciążenia w dachu, stropie lub konstrukcji szkieletowej.
W przypadku szalunków najważniejsza jest grubość zapewniająca odpowiednią sztywność przy kontakcie z mokrym betonem. Drewno konstrukcyjne musi natomiast mieć nie tylko określony przekrój, lecz także potwierdzoną klasę wytrzymałości, na przykład C24. Dlatego zamówienie najlepiej opierać na projekcie i funkcji elementu, a nie wyłącznie na popularnym wymiarze.
Deski szalunkowe – najczęściej spotykane grubości
Deska szalunkowa jest zwykle wykonana z nieobrobionego lub częściowo obrobionego drewna iglastego, najczęściej sosnowego albo świerkowego. Służy jako forma dla fundamentów, ścian, ław, stropów i innych elementów betonowych. Po związaniu betonu szalunek można rozebrać, a deski wykorzystać ponownie.
W praktyce najczęściej spotyka się następujące grubości:
| Typ elementu | Standardowa grubość | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|
| Deska szalunkowa cienka | 25 mm | Podstawowe szalunki fundamentów i niewysokich elementów |
| Deska szalunkowa wzmocniona | 32 mm | Stropy, wyższe ściany fundamentowe i miejsca narażone na większe parcie betonu |
| Deska gruba | 40 mm | Szalunki wymagające większej sztywności oraz elementy pomocnicze na budowie |
Do prostych szalunków fundamentowych często wystarcza deska o grubości 25 mm. W przypadku większego obciążenia warto rozważyć 32 mm, ponieważ grubszy materiał mniej łatwo się wygina i wybrzusza. Grubość 40 mm stosuje się tam, gdzie liczy się większa sztywność albo deska ma być wykorzystywana wielokrotnie.
Deski szalunkowe często są sprzedawane jako świeże, czyli o podwyższonej wilgotności. Suszenie komorowe nie jest zwykle potrzebne, ponieważ materiał i tak ma kontakt z wilgotnym betonem. Nie oznacza to jednak, że każda świeża deska nadaje się do elementu nośnego.
Drewno konstrukcyjne i krawędziaki – typowe przekroje
Elementy konstrukcyjne opisuje się szerokością i wysokością przekroju, a nie samą grubością. Łaty i kontrłaty służą przede wszystkim do wykonania warstw dachu, natomiast krawędziaki i większe belki mogą być częścią konstrukcji nośnej. W tym przypadku liczy się zarówno wymiar, jak i sortowanie wytrzymałościowe.
| Element | Typowe przekroje | Zastosowanie |
|---|---|---|
| Kontrłata | 25 × 50 mm, 25 × 60 mm | Wyrównanie połaci i utworzenie szczeliny wentylacyjnej pod pokryciem |
| Łata | 40 × 50 mm, 40 × 60 mm | Mocowanie dachówek, blachodachówki lub innych elementów pokrycia |
| Kantówka | 70 × 70 mm, 80 × 80 mm, 90 × 90 mm | Elementy pomocnicze, ogrodowe i lekkie konstrukcje |
| Krawędziak | 100 × 100 mm, 100 × 120 mm | Podpory, słupy i elementy konstrukcyjne o większym przekroju |
| Krawędziak lub belka | 120 × 140 mm, 140 × 140 mm, 140 × 160 mm | Cięższe konstrukcje, podpory i elementy wymagające większej sztywności |
W sprzedaży spotyka się także większe przekroje, między innymi 200 × 200 mm, a w specjalistycznych rozwiązaniach drewno klejone BSH o wymiarach od około 100 × 100 mm do 200 × 200 mm. Dobór takiego elementu powinien wynikać z obliczeń projektowych, a nie z samego faktu, że dany przekrój jest dostępny w tartaku.
Przy konstrukcjach dachu, stropu lub domu szkieletowego zapytaj o drewno konstrukcyjne C24. Oznaczenie odnosi się do klasy wytrzymałości, a nie do wymiaru. Dla klasy C24 charakterystyczna wytrzymałość na zginanie wynosi 24 MPa. Istotna jest także wilgotność. Drewno suszone komorowo osiąga zwykle około 16–18%, dzięki czemu jest stabilniejsze wymiarowo niż świeża tarcica.
Wymiar nominalny a rzeczywisty deski
Wymiar nominalny to wartość, pod którą materiał jest oferowany przed określoną obróbką. W przypadku tarcicy surowej może odnosić się do wymiaru uzyskanego podczas przetarcia. Po suszeniu i struganiu drewno traci część materiału, dlatego wymiar rzeczywisty jest mniejszy.
Przykładowo element określany jako 40 × 60 mm po struganiu może mieć nieco mniejszy przekrój, jeśli tartak podaje wymiar nominalny. Dokładna różnica zależy od technologii obróbki i tolerancji przyjętej przez producenta. Z tego powodu przy zamówieniu trzeba zapytać, czy podana wartość oznacza wymiar przed struganiem, czy gotowy wymiar produktu.
Nie zakładaj, że deska strugana zachowa pełny wymiar nominalny. Przy połączeniach konstrukcyjnych kilka milimetrów może mieć znaczenie.
W przypadku elementów nośnych przekrój powinien odpowiadać dokumentacji projektowej. Jeśli projekt wymaga konkretnego wymiaru rzeczywistego, poinformuj o tym tartak przed produkcją, zamiast zamawiać materiał wyłącznie na podstawie nazwy handlowej.
Co ustalić przed zamówieniem drewna?
Przed zakupem przygotuj podstawowe informacje o zastosowaniu materiału i ustal z tartakiem parametry, które wpływają na cenę, termin oraz możliwość użycia drewna:
- Przeznaczenie – określ, czy materiał będzie użyty do szalunku, dachu, stropu, tarasu czy innej konstrukcji.
- Wymiary – podaj przekrój, długości oraz informację, czy chodzi o wymiar nominalny, czy rzeczywisty.
- Wilgotność – zapytaj, czy drewno jest świeże, sezonowane czy suszone komorowo.
- Klasa wytrzymałości – przy elementach nośnych ustal, czy potrzebne jest drewno sortowane, na przykład C24.
- Impregnacja – sprawdź, czy materiał jest impregnowany i jaką metodą wykonano zabezpieczenie.
- Termin i transport – potwierdź dostępność, datę odbioru oraz możliwość dostawy z rozładunkiem HDS.
Standardowe przekroje, takie jak 25 mm, 32 mm, 40 × 60 mm czy 100 × 100 mm, są często dostępne od ręki. Tartaki zwykle mogą jednak przygotować także nietypową szerokość, grubość albo długość. Przy większym zamówieniu warto uzgodnić parametry przed rozpoczęciem przetarcia, ponieważ materiał wykonywany na wymiar może wymagać dłuższego terminu.
Najbezpieczniej zamawiać drewno na podstawie projektu, zestawienia materiałów i rzeczywistych wymagań konstrukcji. Dzięki temu łatwiej rozdzielić tanią tarcicę szalunkową od suchego, sortowanego drewna potrzebnego do elementów nośnych.
